Naar de inhoud
Vaarbewijskompas

Peilschaal en hoogteschaal: doorvaarthoogte bij bruggen berekenen

Een peilschaal geeft de waterstand, gemeten ten opzichte van NAP; een hoogteschaal bij een brug geeft de beschikbare doorvaarthoogte. Je bent als schipper zelf verantwoordelijk voor de berekening of je boot onder een brug past. Rijkswaterstaat adviseert daarbij te rekenen alsof er geen schrikhoogte in de schaal is verwerkt.[1],[2],[3],[4]

Peilschaal: de waterstand ten opzichte van NAP

Alle hoogtes in Nederland, ook waterstanden, worden gemeten ten opzichte van één vlak: het Normaal Amsterdams Peil (NAP). Een NAP-hoogte van 0 meter ligt ongeveer op het gemiddelde zeeniveau van de Noordzee.[5],[6]

De actuele waterstand lees je ter plaatse af op de peilschaal. Bij je reisvoorbereiding vind je de actuele waterstanden op waterinfo.rws.nl.[7]

Brughoogte, streefpeil en doorvaarthoogte

Rijkswaterstaat geeft bij bruggen de brughoogte op: de hoogte van de onderkant van de brug ten opzichte van NAP. Op vaarweginformatie.nl staat daarnaast een doorvaarthoogte, berekend vanaf het streefpeil (bij kanalen) of de maatgevende hoge waterstand (bij rivieren). Dat is niet de actuele doorvaarthoogte.[8],[9],[10]

Het streefpeil is het gewenste peil in een kanaal onder normale omstandigheden. De werkelijke waterstand kan daarvan afwijken; daarom reken je zelf met de actuele waterstand.[11],[1]

Zo reken je de vrije hoogte onder een brug uit

Omdat brughoogte en waterstand allebei ten opzichte van NAP gaan, is de vrije hoogte het verschil tussen die twee. Voorbeeld: de onderkant van de brug ligt op NAP +5,40 meter en de peilschaal geeft NAP +0,60 meter. Dan is er 5,40 min 0,60 is 4,80 meter tussen het water en de brug. Trek daar de hoogte van je boot boven de waterlijn van af om te zien wat er overblijft.[8],[2]

Bij sommige bruggen is in de schaal een veiligheidsmarge verwerkt, de schrikhoogte, en bij andere niet. Rijkswaterstaat adviseert altijd te rekenen alsof er geen schrikhoogte in de schaal zit.[12],[4]

Hoogteschaal: de doorvaarthoogte bij de brug zelf

Een hoogteschaal staat aan de stuurboordzijde of aan beide zijden van de doorvaartopening van een brug. Hij is verdeeld in blokken van 1 meter, soms met halve meters en decimeters. Een voorhoogteschaal is hetzelfde soort schaal, maar staat als waarschuwing op enige afstand vóór de brug.[13],[14],[15]

Zijn er geen referentietekens, dan geldt de hoogteschaal voor het laagste punt van de overspanning binnen het normaal bruikbare deel. Is er op een bepaald punt meer of minder ruimte, dan kan een teken met de over- of ondermaat in meters dat aangeven.[16],[17]

Schematische tekening van een smalle verticale schaal, verdeeld in twee blokken met dikke lijnen, met dunne streepjes per tiende deel en een langer streepje halverwege elk blok. Naast de schaal staan de maten 1 m en 0,1 m.
Schematische weergave van een hoogteschaal volgens BPR

[14]

Oefenvragen

  1. 1. Wat is een voorhoogteschaal?

    • a. Een hoogteschaal aan de voorkant van je eigen boot.
    • b. Een schaal die de waterdiepte vóór een sluis aangeeft.
    • c. Een hoogteschaal die als voorwaarschuwing op enige afstand vóór een brug of ander kunstwerk staat.
    Bekijk het antwoord

    Juist: c. Een hoogteschaal die als voorwaarschuwing op enige afstand vóór een brug of ander kunstwerk staat.

    Volgens bijlage 7 van het BPR (G.5) is een voorhoogteschaal op dezelfde wijze uitgevoerd als een hoogteschaal, maar staat zij als voorwaarschuwing op enige afstand vóór het kunstwerk. Meestal staat de naam van het kunstwerk erboven. De beschikbare waterdiepte wordt met een dieptebord aangegeven, niet met een voorhoogteschaal.

  2. 2. Hoe is een hoogteschaal bij een brug volgens bijlage 7 van het BPR ingedeeld?

    • a. In blokken van 50 centimeter, met streepjes per centimeter.
    • b. In blokken van 1 meter, soms met halve meters en decimeters.
    • c. In blokken van 10 centimeter, zonder verdere indeling.
    Bekijk het antwoord

    Juist: b. In blokken van 1 meter, soms met halve meters en decimeters.

    Volgens bijlage 7 bij het BPR (G.5) is een hoogteschaal verdeeld in blokken van 1 meter. Afhankelijk van de plaatselijke situatie kan er ook een onderverdeling in halve meters en decimeters zijn.

  3. 3. Bij een vaste brug wijst de hoogteschaal 3,60 meter aan. Midden onder de boog hangt een teken dat daar 0,40 meter meer ruimte is. Het hoogste punt van je boot ligt 3,50 meter boven het water. Hoeveel ruimte heb je over als je midden onder de boog doorvaart?

    • a. 0,90 meter.
    • b. 0,50 meter.
    • c. 0,10 meter.
    Bekijk het antwoord

    Juist: b. 0,50 meter.

    Bijlage 7 bij het BPR zegt dat een teken met een overmaat aangeeft dat er op dat punt meer hoogte is dan de hoogteschaal aanwijst. Midden onder de boog is de hoogte dus 3,60 plus 0,40 is 4,00 meter. Min 3,50 meter voor je boot blijft er 0,50 meter over. Wie de overmaat aftrekt komt op 0,10 meter; 0,90 meter ontstaat als je de overmaat twee keer meetelt.

Verder oefenen

Bronnen

Bij elke bron staat de letterlijke tekst waarop de uitleg steunt. Bronnen opgehaald tot en met 2026-11-12.

  1. [1] Rijkswaterstaat, Vragen en antwoorden over doorvaarthoogten bij bruggen op www.vaarweginformatie.nl
    “De schipper is zelf verantwoordelijk om op basis van eigen berekeningen de doorvaarthoogte te bepalen. De actuele waterstand van de betreffende vaarweg kan daarvoor worden gebruikt.”
  2. [2] Rijkswaterstaat, Normaal Amsterdams Peil (NAP)
    “Alle hoogtes in Nederland worden gemeten ten opzichte van hetzelfde niveau, het Normaal Amsterdams Peil (NAP).”
  3. [3] Binnenvaartpolitiereglement, bijlage 7
    “De beschikbare doorvaarthoogte van bruggen of andere overspanningen kan zijn aangegeven door middel van hoogteschalen of hoogteborden.”
  4. [4] Rijkswaterstaat, Peilschalen bij bruggen: belangrijke informatie voor schippers
    “Daarom benadrukken we het belang om er altijd vanuit te gaan dat er geen schrikhoogte is meegerekend in de peilschaal.”
  5. [5] Rijkswaterstaat, Normaal Amsterdams Peil (NAP)
    “Alle hoogtes in Nederland worden gemeten ten opzichte van hetzelfde niveau, het Normaal Amsterdams Peil (NAP). Een NAP-hoogte van 0 m is ongeveer gelijk aan het gemiddeld zeeniveau van de Noordzee.”
  6. [6] Rijkswaterstaat, Normaal Amsterdams Peil (NAP)
    “Zodat je alle waterstanden in Nederland ten opzichte van 1 vlak kan meten.”
  7. [7] Rijkswaterstaat, Vragen en antwoorden over doorvaarthoogten bij bruggen op www.vaarweginformatie.nl
    “Dit kan aan de hand van de peilschaal buiten, of in de reisvoorbereiding m.b.v. de actuele waterstanden die te vinden zijn op https://waterinfo.rws.nl (deze worden niet door Rijkswaterstaat verstrekt op vaarweginformatie.nl).”
  8. [8] Rijkswaterstaat, Vragen en antwoorden over doorvaarthoogten bij bruggen op www.vaarweginformatie.nl
    “De hoogte van de onderkant van de brug in verhouding tot het NAP, als deze gesloten is.”
  9. [9] Rijkswaterstaat, Vragen en antwoorden over doorvaarthoogten bij bruggen op www.vaarweginformatie.nl
    “Rijkswaterstaat verstrekt een doorvaarthoogte op basis van brughoogte en de maatgevende waterstand ten opzichte van NAP (Maatgevende HoogWaterStand bij rivieren en StreefPeil bij kanalen).”
  10. [10] Rijkswaterstaat, Vragen en antwoorden over doorvaarthoogten bij bruggen op www.vaarweginformatie.nl
    “Let op: dit is niet de actuele doorvaarthoogte.”
  11. [11] Rijkswaterstaat, Vragen en antwoorden over doorvaarthoogten bij bruggen op www.vaarweginformatie.nl
    “Het StreefPeil is het gewenste peil dat wordt nagestreefd in een kanaal onder normale omstandigheden.”
  12. [12] Rijkswaterstaat, Peilschalen bij bruggen: belangrijke informatie voor schippers
    “De schrikhoogte is een veiligheidsmarge die soms wordt toegevoegd aan de aangegeven hoogte van een brug om te voorkomen dat schepen vast komen te zitten of de brug raken.”
  13. [13] Binnenvaartpolitiereglement, bijlage 7
    “Deze is geplaatst aan de stuurboordzijde of aan beide zijden van de doorvaartopening van een kunstwerk.”
  14. [14] Binnenvaartpolitiereglement, bijlage 7
    “Een hoogteschaal is verdeeld in blokken van 1 meter; afhankelijk van de plaatselijke situatie kan eveneens een onderverdeling in halve meters en decimeters zijn toegepast.”
  15. [15] Binnenvaartpolitiereglement, bijlage 7
    “Deze is op dezelfde wijze uitgevoerd als de hoogteschaal, doch als voorwaarschuwing op enige afstand voor een kunstwerk geplaatst.”
  16. [16] Binnenvaartpolitiereglement, bijlage 7
    “Indien geen referentietekens zijn aangebracht dan heeft de aanwijzing van de hoogteschaal betrekking op het laagste punt van de overspanning binnen het normaal bruikbare breedteprofiel.”
  17. [17] Binnenvaartpolitiereglement, bijlage 7
    “Indien op een bepaald punt van een overspanning meer of minder hoogte beschikbaar is dan de hoogteschaal aanwijst, dan kan dit zijn aangegeven met een teken waarin de betreffende over- of ondermaat in meters is vermeld.”